Tọa đàm chuyên đề “Viết sách chuyên khảo: Từ trải nghiệm đến xuất bản quốc tế”

Th9 17, 2026 in NCKH Giảng viên

Chiều ngày 16/9/2026, Khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Anh, Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Quốc gia Hà Nội đã tổ chức tọa đàm chuyên đề “Viết sách chuyên khảo: Từ trải nghiệm đến xuất bản quốc tế” theo hình thức trực tuyến. Chương trình có sự tham gia chia sẻ của TS. Lê Thị Hồng Duyên và TS. Vũ Ngọc Tùng, thu hút đông đảo giảng viên, giáo viên, học viên cao học cùng những người quan tâm đến hoạt động nghiên cứu, viết và xuất bản sách học thuật trong và ngoài Trường.

Tọa đàm được xây dựng với hai mạch nội dung có tính kết nối và bổ trợ, đưa người tham dự đi từ trải nghiệm thực tế của một thành viên trong nhóm tác giả đến bức tranh rộng hơn về quá trình hình thành, phát triển và đưa một dự án sách tiếp cận môi trường xuất bản học thuật quốc tế. Nếu phần chia sẻ của TS. Lê Thị Hồng Duyên tập trung vào những bài học tích lũy qua quá trình tham gia các dự án sách chuyên khảo, thì phần trình bày của TS. Vũ Ngọc Tùng tiếp nối hành trình ấy với những vấn đề liên quan đến phát triển ý tưởng, lựa chọn nhà xuất bản và chuẩn bị cho quá trình xuất bản quốc tế.

Trong phần trình bày “My Monograph Writing Journey: Lessons from Three Collaborative Book Projects”, TS. Lê Thị Hồng Duyên chia sẻ những suy ngẫm được đúc kết từ ba dự án sách mà diễn giả trực tiếp tham gia với tư cách thành viên nhóm tác giả. Qua ba trải nghiệm với mức độ tự chủ, tương tác và trách nhiệm khác nhau, diễn giả cho thấy sự chuyển biến trong tư duy của người viết: từ tập trung “hoàn thành phần việc của mình”, đến chủ động xác định rõ đóng góp của chương viết, và cuối cùng là cùng các thành viên khác kiến tạo một sản phẩm học thuật thống nhất.

Một trong những thông điệp xuyên suốt của phần chia sẻ là sách chuyên khảo không đơn thuần là tập hợp của nhiều chương viết tốt. Một công trình chuyên khảo cần được nhìn nhận như một chỉnh thể học thuật, trong đó các chương cùng hướng tới một mục đích học thuật chung, được tổ chức theo một cấu trúc có chủ đích và liên tục được kết nối thông qua trao đổi, phản hồi và chỉnh sửa. Vì vậy, bên cạnh chất lượng của từng chương, mối quan hệ giữa các chương và sự thống nhất của toàn bộ cuốn sách cũng đóng vai trò đặc biệt quan trọng.

Từ góc nhìn đó, TS. Lê Thị Hồng Duyên chia sẻ một sự thay đổi quan trọng trong tư duy của chính mình: từ câu hỏi “Tôi được yêu cầu viết gì?” sang “Cuốn sách cần điều gì từ chương của tôi?”. Sự chuyển dịch tưởng như nhỏ này giúp người viết vượt ra khỏi phạm vi của một nhiệm vụ cá nhân để quan tâm nhiều hơn tới chức năng của chương, sự kết nối với các phần khác và đóng góp của mình đối với cấu trúc chung của công trình.

Từ những trải nghiệm thực tế, diễn giả đúc kết một số bài học quan trọng đối với người tham gia các dự án sách: cần hiểu mục đích và cấu trúc tổng thể của cuốn sách trước khi bắt đầu viết; làm rõ phạm vi, độc giả, dung lượng và tiến độ ngay từ đầu; chủ động trao đổi khi xuất hiện khó khăn hoặc nguy cơ chồng lấn nội dung; sẵn sàng chỉnh sửa vì tính mạch lạc của toàn bộ công trình; đồng thời duy trì sự tin cậy và trách nhiệm trong quan hệ cộng tác học thuật. Đặc biệt, diễn giả nhấn mạnh rằng chỉnh sửa không chỉ nhằm hoàn thiện một chương riêng lẻ mà còn là quá trình giúp chương viết ấy thực sự trở thành một phần hữu cơ của cuốn sách.

Bên cạnh những kinh nghiệm từ góc nhìn của một thành viên nhóm tác giả, phần trình bày cũng giới thiệu khái quát lộ trình phát triển một cuốn sách chuyên khảo trong nước, từ hình thành ý tưởng, xây dựng nhóm, chuẩn bị đề xuất, hoàn thiện bản thảo, thẩm định đến xuất bản. Qua đó, diễn giả lưu ý rằng người viết cần đồng thời hình dung hai hành trình: hành trình học thuật, gắn với mục đích, cấu trúc, viết và tích hợp nội dung; và hành trình xuất bản, gắn với đề xuất, phê duyệt, thẩm định và hoàn thiện sản phẩm. Việc nhận diện cả hai quá trình ngay từ đầu giúp nhóm tác giả chủ động hơn trong tổ chức và triển khai dự án.

Tiếp nối câu chuyện từ góc độ cộng tác viết sách, TS. Vũ Ngọc Tùng mở rộng nội dung tọa đàm sang hành trình đưa một ý tưởng sách bước vào môi trường xuất bản học thuật quốc tế. Phần chia sẻ đề cập đến những vấn đề thiết thực trong quá trình phát triển một dự án sách, từ xác định một ý tưởng có giá trị, tìm hiểu nhà xuất bản phù hợp và chuẩn bị đề xuất sách đến quá trình trao đổi, phản biện và hoàn thiện bản thảo theo các tiêu chuẩn chuyên môn. Bên cạnh chất lượng học thuật, người viết còn cần quan tâm tới sự phù hợp giữa chủ đề và định hướng của nhà xuất bản, đối tượng độc giả, đóng góp riêng của cuốn sách cũng như cách trình bày thuyết phục giá trị của dự án.

Phần trình bày cũng gợi mở một cách nhìn rộng hơn về xuất bản sách học thuật quốc tế: đây không chỉ là quá trình tập hợp và hoàn thiện các bản thảo riêng lẻ, mà là quá trình chuyển hóa một ý tưởng học thuật thành một công trình có cấu trúc, tính nhất quán và đóng góp rõ ràng. Điều đó đòi hỏi nhóm tác giả phải quan tâm đến “kiến trúc” của cuốn sách từ sớm, đồng thời cân nhắc các vấn đề về nhóm tác giả, phản biện, quyền sử dụng tư liệu, bản quyền và khoảng thời gian dự phòng cần thiết trong quá trình xuất bản.

Phần trao đổi giữa các diễn giả và người tham dự diễn ra sôi nổi với nhiều câu hỏi thiết thực xoay quanh việc bắt đầu một dự án sách; lựa chọn chủ đề và xây dựng đề cương; tìm kiếm cơ hội tham gia nhóm viết sách; phối hợp hiệu quả giữa các đồng tác giả; duy trì tiến độ; sử dụng tài liệu, hình ảnh và ngữ liệu đúng quy định về bản quyền; cũng như chuẩn bị bản thảo và tiếp cận các nhà xuất bản trong nước và quốc tế. Những vấn đề như sự khác biệt giữa viết bài báo và viết sách, cách phát triển các nghiên cứu đã công bố thành một công trình có cấu trúc mới, vai trò của trí tuệ nhân tạo trong quá trình viết và những lưu ý dành cho người lần đầu tham gia xuất bản sách học thuật cũng nhận được sự quan tâm của người tham dự.

Thông qua những trao đổi cởi mở từ trải nghiệm thực tế, hai diễn giả cho thấy không có một lộ trình duy nhất phù hợp với mọi dự án sách. Mỗi công trình có mục tiêu, đối tượng độc giả, cách tổ chức và yêu cầu xuất bản riêng; tuy nhiên, một mục đích học thuật rõ ràng, sự chuẩn bị từ sớm, tinh thần hợp tác và tính chuyên nghiệp luôn là những nền tảng quan trọng để một ý tưởng có thể từng bước phát triển thành một sản phẩm học thuật có giá trị.

Không chỉ cung cấp những kiến thức và kinh nghiệm thiết thực về viết và xuất bản sách chuyên khảo, tọa đàm còn tạo nên một không gian trao đổi học thuật cởi mở giữa giảng viên, giáo viên, học viên và những người quan tâm đến nghiên cứu. Những câu chuyện thực tế từ các diễn giả góp phần giúp người tham dự nhìn nhận hành trình viết sách như một quá trình dài hạn của phát triển ý tưởng, cộng tác, phản hồi và hoàn thiện, thay vì chỉ tập trung vào sản phẩm cuối cùng.

Thông qua hoạt động này, Khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Anh tiếp tục thúc đẩy văn hóa chia sẻ, hợp tác và phát triển chuyên môn, khuyến khích giảng viên và người học chủ động hình thành các ý tưởng nghiên cứu, xây dựng mạng lưới cộng tác và từng bước tham gia sâu hơn vào hoạt động viết, biên soạn và xuất bản các công trình học thuật trong nước và quốc tế.

Một số hình ảnh tại tọa đàm

Các diễn giả chia sẻ những kinh nghiệm thực tế về hành trình viết và xuất bản sách chuyên khảo.